شرك في السجده
سجده دو معنا دارد لغوي و اصطلاحي: سجده در لغت انحناء را گويند و در اصطلاح وضع الجبهة علي الأرض.
سجده بر دو قسم است:
1- سجده عبادت: و آن اين است كه هستي را مافوق الأسباب، غيبدان، مالك نفع و نقصان، مختار يا شفيع قهري دانسته براي تقرب و خشنودي او سجده بجا آورده شود.
حكم: سجده به اين عقيده در تمام اديان سماوي براي غيرالله شرك حقيقي و حرام بوده است.
2- سجده تحيه: و آن اين است كه خالي از عقيده شركيه شيئي را سجده كند و اين بر دو قسم است.
اول اينكه چنان چيزي را سجده كند كه شعار مذهبي كفار است مانند بت و غيره.
حكم: اين سجده نيز مانند سجده عبادت حرام و شرك ميباشد.
دوم سجده كردن چيزي را كه شعار مدهبي كفار نيست.
حكم: در اين مسئله فقهاي كرام دو گروه هستند: گروه اول كه صاحب فتاواي بزّازيه و غيرهاند اين سجده را نيز مانند دو سجدهي اول كفر قرار دادهاند و گروه دوم ميگويند كفر نيست لكن حرام است.
سؤال: سجده تحيه از نص قطعي ثابت است:
|
مأخذ1:وَإِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لآدَمَ فَسَجَدُوا إِلا إِبْليسَ أَبي وَاسْتَكْبَرَ وَكانَ مِنَالْكافِرينَ البقرة /34 |
|
ترجمه: وقتي امر كرديم به فرشتگان كه سجده كنيد به آدم همه سجده كردند مگر شيطان كه قبول نكرد و تكبر نمود و بود از كافران. |
|
مأخذ 2: وَ رَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَي الْعَرْشِ وَ خَرُّوا لَهُ سُجَّدًا . يوسف / 100 |
|
ترجمه: و بالا نشاند والدين خود را بر تخت و همه افتادند در جلوي او به سجده. |
و دليلي كه بر نص آن ارائه ميشود خبر واحد است و با خبر واحد نسخ كتاب جايز نيست.
جواب اول: نصّي كه شما ارائه ميكنيد آن يقيناً قطعي الثبوت است لكن بر دعواي شما (سجده كنندگان قبور) قطعي الدلالت نيست براي اينكه در هر دو آيه ثبوت سجده تحيه براي انسانهاي زنده است نه مرده.
|
مأخذ 1: فَإِذا سَوَّيْتُهُ وَ نَفَخْتُ فيهِ مِنْ رُوحي فَقَعُوا لَهُ ساجِدينَ . ص / 72 |
|
ترجمه: پس وقتي برابر كردم و دميدم در آن از روحم، پس شما بيفتيد در جلو او به سجده. |
اين مسئله را در ذهن داشته باشيد كه در هيچ دين آسماني سجده تحيه براي مرده و قبر جايز نبود.
طوري كه صحابي در خدمت آن حضرت صلي الله عليه و اله آمده عرض كرد يا رسول الله صلي الله عليه و اله به من اجازه دهيد شما را سجده كنم براي اينكه در كشورهاي ديگر رعايا پادشاهان خود را سجده ميكنند. آن حضرت صلي الله عليه و اله در جواب فرمود: اگر شما بر قبر من گذر كنيد آيا قبر مرا سجده ميكنيد؟ صحابي عرض كرد خير يا رسول الله صلي الله عليه واله؛ حال آنكه اجساد انبياء عليه السلام محفوظ مي باشند اگر حكم سجده تحيه عام ميبود صحابي ضرورتاً ميگفت كه بعد از مردن نيز سجده ميكنم.
|
مأخذ 2: «لعن الله اليهود و النصاري إتخذوا قبور أنبيائهم مساجداً». مشكوة: ص ... |
|
ترجمه: خداوند متعال يهود و نصارا را لعنت كند كه قبور انبيايشان را مساجد قرار دادند. |
|
صاحب جمل بر اسجدوا لآدم مينويسد: «سجود تحية بالإنحناء». جمل: ص ... |
|
ترجمه: سجده بر حضرت آدم عليه السلام سجدهي تحيه به خم شدن بود. |
جواب دوم: براي منسوخيت سجده تحيه بنزد ما آيات قرآنيه و احاديث متواتره هستند نه خبر واحد. براي اينكه اين روايت از بيست صحابي مروي است كه به مذهب مختار متواتر است. و اگر بالفرض كسي اين روايت را متواتر تسليم نكند مشهوريت روايت يقيني است و از آن نسخ كتاب جايز است.
|
چنانچه علامه حسام الدين رحمه الله عليه درباره خبر مشهور ميفرمايد: «فصحت الزيادة علي كتاب الله تعالي و هو نسخ عندنا» حسامي: ص70 |
|
ترجمه: پس صحيح بودن زيادتي بر كتاب الله بوسيله خبر مشهور (جايز است) در حاليكه اين نزد احناف نسخ است. |
|
و علاوه از اين آيه قرآن ميفرمايد: مأخذ 3: وَ أَنَّ الْمَساجِدَ للهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللهِ أَحَدًا . الجن / 18 |
|
ترجمه: و آنكه مسجدها مخصوص براي خدا است پس عبادت مكنيد با خدا هيچ كس را. |
حضرت تهانوي رحمه الله عليه مينويسد: «يكي از مضامين وحي شده اين است كه تمام سجدهها مختص الله تعالى هستند و جايز نيست كه سجدهاي براي الله تعالى بشود و سجدهاي براي غيرالله آنطوريكه مشركين ميكردند». بيان القرآن: ج2 ص ...
حضرت شاه عبدالقادر رحمه الله عليه مينويسد: «در امم گذشته سجدهي تعظيم رواج داشت، ولي در اين امت خداوند سجده تعظيم را ممنوع كرده است الآن عمل كردن بر مسئلهاي كه در امم گذشته رواج داشته و در اين امت خداوند آن را ممنوع قرار داده مانند اين است كه شخصي با خواهر خود نكاح كند و بگويد كه اين در زمان حضرت آدم عليه السلام رواج داشته. موضح القرآن س يوسف آيه 100 حاشيه 13
|
مأخذ 4: و أَقيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ الأعراف / 29 اي اخلصوا له سجودكم از جلالين: ص ... |
|
و راست كنيد رويهاي خود را نزديك هر نماز يعني سجدههايتان را خالص براي او (خداوند) انجام دهيد. |
|
مأخذ 5: « عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلي الله عليه و اله قَالَ لَوْ كُنْتُ آمِرًا أَحَدًا أَنْ يَسْجُدَ لأَحَدٍ لأَمَرْتُ الْمَرْأَةَ أَنْ تَسْجُدَ لِزَوْجِهَا قَالَ وَفِي الْبَاب عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَسُرَاقَةَ بْنِ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَبْدِ اللهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى وَطَلْقِ بْنِ عَلِيٍّ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ قَالَ أَبو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ». الترمذي، كتاب الرضاع / 1079 |
|
ترجمه: از حضرت ابو هريره رضي الله عنه روايت است كه آن حضرت صلي الله عليه و اله فرمود: اگر قرار بود من كسي را امر بكنم كه بر غير خدا سجده بكند البته زن را امر ميكردم كه براي شوهرش سجده كند. |
|
حكيم الأمت حضرت اشرفعلي تهانوي رحمه الله عليه مينويسد: «و منتهي هذه الأسانيد إلي عشرين صحابياً لو اقتصرنا علي الطرق المارّة و الحديث إذا روي من عشرة فهو متواتر علي القول المختار (كما في تدريب الرواي) فهذا الحديث متواتر بالأولي و إن اختلف أحد في تواتره للاختلاف في العدد الذي يحصل به التواتر فلا يمكنه أن ينكر من كونه مشهوراً و يكفي المشهور لنسخ المتواتر علي ما تقرر في الأصول». بوادر النوادر: ج1 ص108 |
|
ترجمه: اسناد اين حديث به بيش از بيست صحابه ميرسد اگر ما اختصار بكنيم بر سندهاي موجود در حاليكه براي حديث ده سند باشد طبق قول مختار آن حديث متواتر است (چنانچه در تدريب الراوي بيان شده است) پس اين حديث بطريق اولي متواتر است اما اگر كسي در تعداد راويهاي آن اختلاف بكند كه اين حديث متواتر نيست پس حد اقل اين حديث مشهور است و براي نسخ متواتر، مشهور كافي است چنانچه در اصول حديث بيان شده است. |
حضرت شاه عبدالعزيز رحمه الله عليه مينويسد: «و در شريعت ما اين طريق في ما بين المخلوقات حرام و ممنوع است بدليل احاديث متواتره كه در اين باب وارد شده». تفسير عزيزي: ج ... ص 177
سؤال: قبرپرستان ميگويند كه سجده كردن قبرها در حقيقت سجدهي خداست و قبرها محض قبلهي ما هستند.
جواب: غير كعبه را قبله قرار دادن در اسلام مبتني بر دو شرط است اگر آن دو شرط ديده شوند قبله قرار دادنش فرض وگرنه كفر است.
شرط اول: قبله از جنس سجده كننده نباشد.
شرط دوم: براي قبله قرار دادن آن در شريعت اسلام نص صريح غير منسوخه وجود داشته باشد به قياس محض قبله ثابت نميشود و در سؤال هر دو شرط ديده نميشوند.
حضرت شاه عبدالعزيز رحمه الله عليه مينويسد: «لكن اين نوع قبله ساختن مخلوقات ديگر بعضي مخلوقات را در حكمت الهي مشروط به دو چيز است اول آنكه آن قبله همجنس خود نباشد بلكه غير جنس خود باشد زيرا كه در صورتيكه قبله همجنس خود باشد، توهم اشتراك و اعتقاد استقلال پيدا ميشود مانند سجود براي تصاوير صلحاء كه از جنس آدم و جن گذشتهاند و آدم و جن در اين امر يك جنساند زيرا كه در احكام تكليفي هر دو شريكاند. دوم آنكه اين قبله ساختن به امر الهي باشد نه به استحسان عقلي». تفسير عزيزي: ج1 ص175